Paano Na? Action Plan Kapag Namatay ang Asawa Mo—Inspired by Rufa Mae Quinto’s Story

Nang pumanaw ang asawa ni Rufa Mae Quinto na si Trevor Magallanes, hindi lang siya basta nagluksa. Kailangan din niyang ipaglaban ang dignidad ng pamilya niya at harapin ang napakaraming tanong at responsibilidad na bigla niyang kinailangang pasanin.
“Mag-asawa pa rin kami ni Trevor,” ani Rufa Mae sa isang Facebook post, bilang paglilinaw sa mga bali-balita.

Kasabay ng pag-aalaga sa kanilang anak, nakiusap siya sa publiko:
“Please refrain from spreading unverified information that our daughter might see.”

Ang pinagdaanan ni Rufa Mae ay isang paalala kung gaano kahirap at kagulo ang mawalan ng asawa. May lungkot, legal na proseso, gastusin, at kalituhan—lahat sabay-sabay.
At kadalasan, hindi natin alam saan magsisimula.

Kaya ito ang isang simpleng step-by-step guide na makakatulong kung dumating man ang panahong ito—o kung gusto mo lang maging handa.

1. Magluksa Ka. Hindi Kailangan Madaliin.

Walang tamang paraan ng pagdadalamhati. Hindi mo kailangang magpakatatag agad.

Sabi nga ni Dr. Earl Grollman, isang grief counselor:
“Grief is not a disorder… it is an emotional, physical, and spiritual necessity.”

Pwedeng umiyak, manahimik, makipag-usap sa kaibigan, o humingi ng tulong sa professional. Basta, maramdaman mo ang nararamdaman mo. ‘Yan lang muna ang kailangan.

2. Ayusin ang Mga Dokumento

Ayon sa batas (RA 3753), kailangang mairehistro ang pagkamatay ng isang tao sa loob ng 30 araw.

Unahin ang mga ito:

• Medical Certificate of Death (kukunin sa ospital o doktor)

• Death Certificate mula sa Local Civil Registry (humingi ng 5–10 kopya)

Kailangan ito sa halos lahat ng legal at financial na proseso.

3. Ipaalam sa Mga Importanteng Ahensya

Kapag nakuha mo na ang death certificate, kontakin ang mga sumusunod:

• Employer ng asawa mo (para sa final pay at SSS/Pag-IBIG benefits)

• Bangko at insurance company

• SSS, Pag-IBIG, PhilHealth, at BIR

Marami sa mga ito ay may funeral benefits, pension, o death claims. Kung hindi ka sigurado, pwedeng humingi ng tulong sa kapamilya o abogado.

4. Isa-isahing Ayusin ang Ari-arian, Utang, at Iba Pang Naiwan

Isa ito sa pinaka-nakakastress na bahagi, pero pwedeng gawin unti-unti.

• Gumawa ng listahan ng lahat ng naiwan: pera sa bangko, lupa, sasakyan, investment, pati mga utang

• Kung may naiwan na will, dalhin ito sa abogado para iproseso

• Kung wala, pwedeng gumawa ng extrajudicial settlement ng mga tagapagmana

• Kadalasan, kailangan itong i-publish sa diyaryo para maging legal at iwas gulo sa hinaharap

Ayon sa mga legal expert, mas maiiwasan ang problema kapag maayos at malinaw ang proseso mula simula.

5. Bigyan ng Ligtas na Espasyo ang Anak Mo para Magluksa

Kahit bata, marunong din silang magdalamhati—pero iba lang ang paraan.

Sabi ni Linda Goldman, author ng Children Also Grieve:
“We can’t stop our children from experiencing loss, but by creating safe spaces for expression, we help them heal and grow stronger.”

Pakinggan sila kung gusto nilang magsalita. Hayaan silang gumuhit, umiyak, magtanong. Hindi kailangan ng perpektong sagot. Ang mahalaga, alam nilang hindi sila nag-iisa.

6. Dahan-Dahan Lang. Walang Deadline ang Pagbangon.

Walang tamang petsa para sabihin mong “okay ka na.”
Huwag madaliin ang pagbebenta ng bahay, paglipat ng tirahan, o pagpasok sa bagong relasyon.

Ayon sa mga eksperto, mas mainam maghintay ng 6–12 buwan bago gumawa ng malalaking desisyon—maliban na lang kung talagang emergency.

Pwedeng magpahinga.
Pwedeng maghintay.
Pwedeng umamin na hindi mo pa kaya ngayon.

Panghuling Paalala

Kung ikaw ay nawalan ng asawa o gusto lang maging handa, tandaan mo ito: Hindi ka nag-iisa.
Gaya ni Rufa Mae, kaya mong unahin ang anak mo, ipaglaban ang katahimikan ninyo, at harapin ang bawat hakbang kahit paunti-unti.

I-save mo ang guide na ito. I-share mo sa taong nangangailangan.
Hindi natin laging napaghahandaan ang pagkawala, pero may paraan para makabangon—kahit may puwang pa sa puso.