Development at paglaki ni baby sa kaniyang unang buwan

Development at paglaki ni baby sa kaniyang unang buwan

Ang unang taon ni baby ay isa sa pinakamabilis na human development; kaya naman madalas mong maririnig ang katagang “Ang bilis ng panahon—ang bilis niyang lumaki!” Ano pa nga ba ang gagawin kundi mag-enjoy at sundan ang paglaki ng munting anghel, sa bawat buwan.

Nakakagiliw ang iyong newborn baby, hindi ba? Kahit pa parang wala namang masyadong nagagawa kundi dumede, umiyak at matulog, ang totoo ay mabilis ang paglaki at development ng baby sa 1 buwan.

Narito ang mga milestones na dapat hintayin sa unang buwan ng kaniyang mahalagang buhay.

Physical development

Pagkapanganak ng bata, marami na kaagad siyang katuwa-tuwang kakayahan.

Ang newborn na ipinanganak ng walang komplikasyon ay may instinct na huminga, mahigpit na kumapit sa daliri ng matatanda, at kaya pa ngang makilala ang amoy ng kaniyang nanay (at hinahanap-hanap niya ito).

May mga ibang sanggol pa nga na kaya nang isubo ang hinlalaki nito (thumbsuck) kahit nasa sinapupunan pa lamang. Talaga namang nakakabilib, ‘di ba?

Sa unang buwan, halos mahina pa ang kontrol ni baby sa muscles niya, at nakasalalay ang kilos niya sa mga reflex actions, tulad ng sucking, paghikab, pagbahing, at pag-iyak.

Habang lumalaki siya sa bawat araw at linggo, nagsisimula niyang matutunan ang paggalaw at pag-kontrol ng kaniyang buong katawan.

Nadidiskubre niya ang kamay niya at kung ano ang pwede niyang gawin dito! Mas nakaka-excite pa kapag natutunan na niyang gamitin ang mga kamay sa pagpisil o pagkapit sa kamay ni Nanay at Tatay, sa pagsubo ng hinlalaki at iba pang daliri, lalo kapag umiiyak dahil gutom o balisa.

 

development ng baby 1 buwan

Sensory development

Ang pag-gapang, pagtayo, paglalakad, at pagtakbo ay puwedeng mangyari nang mas mabilis kaysa sa inaakala mo. Bagamat hindi pa ito mangyayari sa unang buwan, ang paghahanda sa mga pag-galaw na ito ay may pundasyon sa unang 4 na linggo ni baby. Kapag natutunan na niyang makilala ang mga bahagi ng katawan niya at madiskubre niya kung paano ito gamitin para mag-interact sa paligid niya.

  • Sight o paningin

Ang isang newborn ay kaya nang ibukas ang mga mata niya pagkapanganak pa lamang. Bagamat hindi pa ito nakaka-focus sa mga bagay na malalayo, kaya niyang maaninag ang mukha ng mga magulang at sinomang nasa harap niya na may karga sa kaniya.

Samantalahin ang mga pagkakataon na magkasama kayo at hindi siya umiiyak—tingnan siya sa mata para makilala ka niya at makilala mo din siya ng lubusan. Pagmasdan ang buong mukha niya, ang mga detalye ng ulo, katawan, at bawat sulok ng pisikal niyang anyo. Pupuhin siya ng atensiyon at buhusan siya ng ngiti at tawa.

  • Hearing o pandinig

Nakakarinig na ang isang newborn mula ika-28 linggo ng pagbubuntis. Habang nasa loob siya ng sinapupunan, naririnig na niya ang mga sounds sa loob ng katawan ni Nanay at mga ingay din sa labas!

Ayon sa mga pag-aaral, ang mga bagong panganak na baby ay nagre-react sa mataas na tunog ng boses ng isang babae, kaysa sa mababang boses ng mga lalaki.

Ang mga newborn babies ay napapayapa ng boses ni Nanay habang nagsasalita o kumakanta. At higit sa lahat, nagdaramdam din siya kapag nakakarinig ng galit o lungkot sa boses ng kumakausap o nag-uusap sa paligid niya.

Ayon pa sa mga eksperto, marami din daw mga Tatay na natututong itaas ang pitch ng boses nila kapag kausap ang mga baby nila.

  • Smell o amoy

Ang pang-amoy ni baby ay sensitibo. Alam niya ang amoy ni Nanay, kaya’t alam niya kapag hindi si Nanay ang may hawak sa kaniya.

Kapareha nito ang well-developed na panlasa ng bata, dahil mas maraming taste buds ang sanggol kaysa sa mga matatanda. Nakatutok din ang panlasa ni baby sa manamis-namis na lasa ng gatas ni mommy o formula milk.

  • Touch o pandama

Lahat tayo ay kailangan ng human touch para mapabuti ang pakiramdam at maging masaya. Ang pagmamasahe kay baby ay isang magandang bonding activity ni nanay at baby. Hinahanap hanap din kasi ng bata ang haplos ng ina, na tunay namang nakakapagpakalma at nakakapagpasaya dito. Dagdag pa ang naitutulong nito sa development ng muscles ni baby.

  • Reflexes

Ang mga newborn babies ay ipinanganak ng may ilang reflexes, na importante sa survival nito.

Kasama dito ang rooting reflex na dahilan kung bakit nahahanap ng bata ang nipple ni Nanay kapag itinabi pa lang ang pisngi niya sa dede nito. Ang sucking at swallowing reflexes ang tumutulong sa pag-dede ni baby, at ang gagging reflex ay tumutulong na hindi malunod sa liquid ang bata kapag umiinom ng gatas.

Kaya din ng batang umubo at ilabas ang mucus na nasa baga niya sa 9 na buwan sa sinapupunan.

Kapag idinapa ang bata, unti-unti din nitong itataas ang ulo nito, para makahinga. Hindi ito dadapa lang at isusubsob ang mukha sa higaan, at hindi na makakahinga. Ito ang tinatawag na labyrinthine reflex.

 

Cognitive Development

Ang cognitive development ay pagbuo ng thought processes o pag-iisip, kasama na ang pag-alala, problem solving at paggawa ng desisyon.

Nasa loob pa lang ng sinpupunan, hanggang paglabas nito, nagsisimula na itong mangolekta ng mga impormasyon mula sa paligid niya gamit ang mga senses at utak niya. Walang humpay ang pagkatuto nito, at panunuod sa mga ginagawa ng mga tao sa paligid niya, lalo na si Nanay at Tatay.

Sa murang edad, mahirap masukat ang cognitive development, pero dapat pagtuunan ng mariing pansin ang paningin at pandinig niya.

Halimbawa, kung napapansin na hindi nasusundan ng mata ni baby ang ipinapakita sa kaniya, o hindi kumikibo sa malakas na ingay sa paligid, patingnan si baby sa pediatrician,

 

Emotional at Social Development

Ang mga baby ay hindi umiiyak ng walang dahilan, o dahil bored ito. Mayro'n itong nararamdaman na kailangang matugunan (gutom, basa ang lampin, pagod, mainit, o nalalamigan, atbp.) Mahalagang bigyan ang bawat iyak ng pansin, at matugunan ang kailangan nito, dahil ang mahabang panahon ng pag-iyak ay hindi mabuti para sa isang bata.

Ang pag-iyak ay paraan ni baby para maparating sa mga magulang at mga taong nag-aalaga sa kaniya, ang nararamdaman niya. Kapag hindi pinansin ang pag-iyak, nakakasama ito sa development ng bata. Kung nahihirapang patahanin si baby, o hindi malaman kung ano ang kailangan nito, basahin ito dito.

Sa edad na ito, madaling maimpluwensiyahan si baby ng mga nag-aalaga sa kaniya. Maaaring maging iyakin, maiksi ang pasensiya, o listo at masayahin—depende ito sa nakikita at nararamdaman mula sa tagapag-alaga. Dapat ay ma-enjoy ni baby ang pakikipag-usap, pakikipaglaro, at maski pagtingin lamang sa ngiti ng Nanay at Tatay niya. Kausapin siya palagi ng masaya at excited, at huwag nang humarap pa o kargahin si baby kapag malungkot ka o pagod, lalo pag galit pa.

Tandaan na nagsisimula nang magpakita ng emosyon ang iyong newborn, kaya’t bawat minuto na kasama o kausap siya ay mahalaga—kapag kalmado at masayahin ang nag-aalaga, magiging kalmado at masayahin din ang bata.

 

Speech at Language

Ang foundation para sa speech at language development ay nabubuo kapag nagsimula nang makarinig ang bata.

Importanteng mapagmasdan at patuloy na subukin ang pandinig ni baby, at bigyang pansin ang mga problema o sakit sa tenga, tulad ng mga impeksiyon, lalo na kung palaging nangyayari.

Ang unang "baby talk” ay non-verbal o hindi pasalita, at nangyayari pagkapanganak pa lang. Si baby ay ngumingiwi, umiiyak, lumiliyad at nagpapakita ng iba’t ibang emosyon, at mga pisikal na pangangailangan—mula takot at gutom, hanggang pagkainis at sensory overload.

 

Kailan dapat mabahala

Ang baby development ay depende sa mga iba’t ibang antenatal at postnatal factors tulad ng kalusugan ni Nanay nung nagbubuntis, gestational age ng baby, at paraan ng pagkapanganak o delivery (halimbawa, ang isang baby na ipinanganak ng 38 weeks ay maaaring mas mabagal ang development at growth kaysa sa baby na ipinanganak ng 40 weeks o buong term), mga komplikasyon nung nanganak, sakit o kondisyon nuong early years, at genetics at environmental factors.

Huwag kalimutan na ang impluwensiya ng mga magulang—personalidad, edukasyon, at attitude o pakikitungo sa bata.

Ang batang lumaki sa isang malusog at mapagmahal na kapaligiran ay mas maayos ang pagtingin sa buhay, kaysa batang hindi hindi komportable at hindi mapagmahal ang paligid.

Saan makakahingi ng tulong

Kung ang bata ay hindi naaabot ang minimum na developmental milestones para sa edad niya, at ang progression niya ay delayed o huli, at ikaw mismo ay nag-aalala, huwag mag-atubiling kumunsulta sa duktor tungkol dito. Mas mabuting mapatingnan ang bata, habang maaga. Kung wala mang problema, walang mawawala sa inyo, hindi ba?

Ang importante ay habang lumalaki sa baby, huwag kakalimutan na siya ay mabilis na lumalaki at nagbabago nang mabilis. May mga emosyonal at pisikal na stressors na nararamdaman din ng mga magulang—at napapasa sa bata.

Ang mga bagong Mommies ay madalas na nakakaramdam ng pressure na manatiling attractive, at maging mabuting magulang kaagad. Pero ang totoo, ang pagiging magulang ay katumbas ng pagbabago sa katawan, emosyon at pati takbo ng buhay.

Kung nakakaramdam ng pagkalungkot, o labis na pag-aalala at problema ng may kinalaman sa anak o asawa, maaaring ito ay post-natal depression (PND).

Humingi kaagad ng tulong sa mga espesyalista, o mga kaibigan at kamag-anak na makakatulong sa iyo.

Tandaan na ang development ng baby 1 buwan ay iba-iba para sa bawat bata. Bawat bata ay unique, at ang pagsapit sa mga developmental milestone nang mabilis o mabagal kaysa sa average,  ay hindi garantiya tungkol sa magiging development ni baby sa kinabukasan.

Ang baby na huli sa pagsapit sa milestones ay maaari pa ding lumaking doktor o scientist!

 

Isinalin sa wikang Filipino ni ANNA SANTOS VILLAR
https://sg.theasianparent.com/baby-development-month-1/

May katanungan tungkol sa pagpapalaki ng anak? Basahin ang mga artikulo o magtanong sa kapwa magulang sa aming app. I-download ang theAsianparent Community sa iOS o Android!

Sinulat ni

Amanda Broad

app info
get app banner